آب از دیرباز مهمترین عامل توسعه در جهان بوده است. با توجه به خشک سالی های پی در پی استفاده پایدار از آب در جهان، به ویژه ایران، اهمیت خاصی دارد. در این مطالعه، آثار عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی، فیزیکی، نهادی و نیز عوامل مدیریتی بر میزان اتلاف آب کشاورزی تعیین شده است. همچنین بهترین ترکیب از ویژگی های مدیر که کمترین اتلاف آب را در مزرعه در پی داشته باشد، مشخص شده است. نتایج نشان می دهد که کشاورزانی که در گروه سنی 40 تا 60 سال قرار دارند و محصول خود را بیمه نکرده اند و بر منبع آبی خود مالکیت نداشته و رفتار مصرفی همسایگان را در مصرف خود موثر دانسته اند. همواره در جهت ناپایداری آب کشاورزی عمل کرده اند. همچنین مشخص شده است که سیاست افزایش قیمت آب کشاورزی در استفاده پایدار از آن اثری ندارد.

AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

تهران از گذشته با معضل کم آبی روبرو بوده است و برای تامین آب مورد نیاز خود از دست اندازی به حوضه های مجاور کوتاهی نکرده است. با توجه به روند رو به رشد تقاضای آب و محدودیت منابع، در آینده ای نه چندان دور وقوع بحران آب در تهران بسیار محتمل است. با هدف جلوگیری از این بحران، ابتدا لازم است تا تحلیلی دقیق و کاربردی از وضعیت سامانه آب شهر تهران به عمل آید. در این تحقیق تلاش شده است تا از منظر «توسعه پایدار شهری» به عنوان دیدگاهی به نسبت جدید در توسعه شهری، مولفه های سامانه آب شهری مورد بررسی قرار گرفته و میزان پایداری سامانه آب کلان شهر تهران تعیین شود. به منظور تعیین سطح پایداری سامانه آب تهران، می باید با استفاده ازیک سری معیارها و شاخص های کمی وکیفی متناظر، به صورت سیستماتیک پایداری سامانه را در حالت کلی و به تفکیک حوزه های مختلف پیشنهادی صاحب نظران، معیارهای سنجش پایداری استخراج شد. سپس با استفاده از تلفیق روش تحلیل سلسه مراتبی و طیف لیکرت نظرات خبرگان از طریق ماتریس ها و پرسشنامه جمع آوری شد و مورد محاسبه و تحلیل قرار گرفت. در این راستا، چه در جهت افزایش سازگاری ماتریس ها و چه در جهت کنترل مطلوبیت نظرات خبرگان در تکمیل ماتریس ها و پاسخگویی به سوالات پرسشنامه از یک سری شاخص بهره جویی شد. در نهایت با محاسبات انجام شده مشخص شد وزن مطلق سلسه مراتبی پایداری سامانه آب شهر تهران 0.592 از یک است. بر این اساس می توان گفت سامانه آب تهران در حالت نیمه پایدار قرار دارد.

تحلیل بیلان آب، به عنوان سنگ بنای فهم پایداری و مبنای راهبردی مدیریت منابع آب، و پیگیری ریشه های بحران آب در کمتر از یک سده اخیر، بحث را فراتر از محدوده تخصصی هیدرولوژی برده و در نخستین گام، توزیع فضایی جمعیت را در کنار مرزبندی های سیاسی به عنوان چالش های پایداری ردیابی می کند. جریان تمرکزگرای جمعیتی در یک سده اخیر و روند روبه رشد شهرنشینی، بخصوص در فلات مرکزی و حوضه آبریز دریاچه نمک، منجر به منفی شدن بیلان آب و برهم خوردن تعادل میان مصرف فزاینده آب و ظرفیت مشخص منابع در جغرافیای طبیعی شده است. این جریان علاوه بر تحمیل منطق انباشت-مصرف بی وقفه انسان بر طبیعت، نابرابری را نیز در روند گسترش فقر و دسترسی به نیازهای پایه به همراه داشته است. از سوی دیگر، عدم انطباق مرزبندی سیاسی بر مرزبندی هیدرولوژیک، که در تاریخ بلندمدت ایران ایجاد شده است، با تحمیل منطق اسطوره ای سیاست بر طبیعت، منجر به جابجایی آب بین حوضه های آبریز و برهم خوردن نظم سابق جغرافیای طبیعی شده است. طرح بحث پایداری در این راستا از آن جهت اهمیت دارد که، چه در نهادهای علمی و سیاسی بین المللی و چه از سوی گرته برداران داخلی، به عنوان مهمترین و شاید تنها امکان متصور برون رفت از بحران های اجتماعی و زیست محیطی شناخته و به کارگرفته شده است. آنچه در این مقاله با تمرکز بر روی حوزه آب و با تحلیل آماری-تاریخی وضعیت منابع آبی در ایران و سازوکارهای بحران ساز در این حوزه، ارائه شده است، در واقع بررسی و نقد خود مساله پایداری و چالش های درونی آن است، تا بازنگری پایه ای در آن را ممکن سازد.

در این پژوهش وضعیت پایداری منابع آب زیرزمینی دشت زرندیه ساوه بر مبنای داده برداری میدانی و شبیه سازی های رایانه ای بررسی شد. با استفاده از اطلاعات داده برداری های میدانی، شبیه سازی آبخوان با نرم افزار GMS انجام و مدل برای حالت پایدار و ناپایدار در 84 گام ماهانه(1390 تا 1400) واسنجی و صحت سنجی شد. سه سناریوی کاربردی برای احیاء آبخوان بررسی شد. مقادیر شاخص های پایداری آبخوان(AS) و وابستگی به آب زیرزمینی(DG) به ترتیب برابر 31.1 و 0.78 درصد بدست آمد که نشان می دهد آبخوان در شرایط بحرانی است و منطقه وابستگی شدیدی به منابع آب زیرزمینی دارد. براساس شاخص میرایی(GDR) با ادامه روند برداشت، آبخوان 53 سال دیگر بطور کامل تخلیه خواهد شد. سناریوی کاهش برداشت 20 درصدی سالانه به عنوان مناسب ترین سناریو منتج به افزایش تراز 4 متری آبخوان طی ده سال خواهد شد. اجرای طرح تغذیه مصنوعی سیلاب های فصلی موجود، اثر قابل توجهی بر احیاء آبخوان داشته است. سناریوی انتقال و تغذیه سرریز سد الغدیر می تواند بر تراز آب زیرزمینی تأثیر مثبت و قابل توجهی، معادل 0.75متر در سال داشته باشد. براساس نتایج، پارامترها و عوامل مؤثر بر تعادل بخشی آبخوان زرندیه، در اولویت اول کاهش برداشت و سپس افزایش تغذیه از محل سرریز سد الغدیر است که می تواند اثرات قابل توجهی در پایداری این آبخوان داشته باشد.

اهداف: برنج پس از گندم مهمترین نقش را در تغذیه انسان دارد. علیرغم اهمیت حیاتی کشت آن، مصرف بالای آب و بحران کمبود آب، پایداری کشت این غله را با مشکلات زیادی روبه رو کرده است. از این رو، هدف از انجام این مطالعه بررسی ردپای آب برنج و کارایی مصرف آب در بین استان های کشور به منظور حرکت به سمت پایداری کشت می-باشد. مواد و روش ها: در این مطالعه، به منظور محاسبه کارایی مصرف آب در تولید برنج از شاخص ردپای آب استفاده شد. برای این منظور ابتدا اجزای ردپای آب برای استان های کشور محاسبه و سپس کارایی مصرف آب محاسبه شد. یافته ها: نتایج محاسبه ردپای آب نشان داد که کمترین ردپای آب آبی مربوط به استان های مازندران و گیلان و بیشترین ردپای آب آبی مربوط به استان های خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان می باشد. همچنین بیشترین و کمترین مقدار ردپای آب سبز به ترتیب مربوط به استان گیلان و خراسان جنوبی می باشد. نتایج محاسبه کارایی مصرف آب نشان داد که استان های مازندران (511/0) و گیلان (422/0) بالاترین کارایی و استان های خراسان جنوبی (135/0) و سیستان بلوچستان (171/0) کمترین کارایی را در مصرف آب دارند. نتیجه گیری: با مقایسه اجزای سازنده ردپای آب در بین استان های کشور مشاهده می شود که سهم ردپای آب آبی، خاکستری و سبز از کل ردپای آب به ترتیب بین 53-45 درصد، 25-6 درصد و 15-0 درصد است. همچنین کل ردپای آب کشور در دامنه 1958 و 2758 مترمکعب بر تن بدست آمد. بنابراین ضروری است کشت برنج در استان های با نیاز آبی بالا متوقف شود.